top of page

Máquinas creativas: ¿renacimiento híbrido o amenaza al derecho de autor?

20 jun 2025
3 min de lectura

Por: Claudia Jiménez


El 23 de abril pasado—Día Mundial del Derecho de Autor— dejó una paradoja sobre la mesa: celebramos la autoría justo cuando su definición se vuelve más incierta que nunca. Agentes autónomos de inteligencia artificial (IA) como Devin AI, AutoGPT y Open Interpreter ya no solo responden preguntas, sino que planifican, ejecutan y verifican tareas creativas con una mínima o nula supervisión humana. Al borrar la clásica frontera entre “herramienta” y “sujeto”, estas máquinas obligan a replantear paradigmas convencionales.

Los nuevos protagonistas

A diferencia de los modelos generativos convencionales, los agentes autónomos reciben un objetivo (“diseña un videojuego en 3D” o “escribe un ensayo con citas APA”) y autodescubren el camino para lograrlo. Paralelamente, redes como las Creative Adversarial Networks (CAN) producen cuadros que no imitan estilos: los reinventan e incluso se desvían a propósito de los patrones aprendidos, difuminando la línea legal entre homenaje e infracción. Lo presenciamos hace unos meses cuando el internet se llenó de escenas cotidianas y memes convertidos en ilustraciones al estilo Ghibli. La última actualización de ChatGPT, con generación de imágenes, permitió a cualquier usuario “ghiblificar” fotos populares o personales, replicando la estética inconfundible de Hayao Miyazaki, cofundador del estudio japonés conocido por sus películas de anime.

Tres pilares que se tambalean

Durante siglos, el concepto de autoría descansó en un trípode aparentemente inamovible: (1) la existencia de una mente humana detrás de la obra; (2) una intención creativa; y (3) un vínculo inmediato entre creador y creación. Los agentes autónomos dinamitan los tres soportes a la vez. Hoy podemos obtener una novela breve, un logo corporativo o incluso un software funcional sin conocer —ni siquiera poder señalar— a un autor humano directo. El resultado es una crisis de identidad: ¿sigue siendo válido hablar de propiedad intelectual cuando la fuente de la creación carece de personalidad jurídica?

Un mapa regulatorio lleno de vacíos

Las respuestas institucionales distan de ser uniformes. En Estados Unidos, la Oficina de Copyright se niega a registrar obras producidas “exclusivamente” por IA. Europa, con su flamante Ley de IA, exige transparencia, pero evita asignar la titularidad de esas obras. América Latina permanece prácticamente a la intemperie normativa: salvo algunas menciones aisladas en Chile y Brasil, los marcos legales no contemplan la creación autónoma. En ese silencio, las grandes plataformas tecnológicas asumen de facto la propiedad de todo lo que generan sus modelos, dejando al usuario sin reconocimiento ni beneficio económico.

Hacia la coautoría simbiótica

Numerosos juristas y filósofos —entre ellos Luciano Floridi y Josh Cowls— proponen una vía intermedia: reconocer la coautoría híbrida. El humano actuaría como orquestador, definiendo el objetivo y validando resultados; la máquina, como ejecutora técnica. Este enfoque preserva la “agencia humana significativa” y abre la puerta a licencias flexibles que distingan entre usos experimentales y comerciales.

El debate ya no es teórico: afecta contratos, negocios y hasta la identidad profesional de artistas y programadores. Si ignoramos la ola, corremos el riesgo de consolidar un monopolio creativo dominado por pocas corporaciones y una legislación obsoleta. Si actuamos ahora, podemos construir un ecosistema donde la innovación algorítmica conviva con la justicia distributiva y la responsabilidad social.

La pluma —o su equivalente digital— sigue en nuestras manos. Aprovechemos este punto de inflexión para diseñar un derecho de autor que reconozca la esencia colaborativa de la creatividad del siglo XXI, sin sacrificar la protección del talento humano que, al final, sigue siendo el origen y el propósito de toda obra.

 

Referencias:

Floridi, L., & Cowls, J. (2021). A Unified Framework of Five Principles for AI in Society. Harvard Data Science Review.  https://hdsr.mitpress.mit.edu/pub/l0jsh9d1

 

 

Claudia es Doctora en Ciencias Políticas y Sociales, profesora del Tecnológico de Monterrey en Ética e Inteligencia artificial. Pionera de IA en aula.  Chief AI Officer CPTM   por Silicon Valley Certification Hub. Socio fundadora de Crea con IA. Articulista en Arena Pública sobre temas de tecnología e innovación.

 

Redes sociales:

 
 
 

187 comentarios


edhdre
hace 16 horas

MIRA Materials Việt Nam hướng đến lĩnh vực vật liệu xanh, tập trung vào các giải pháp vật liệu thân thiện với môi trường và phát triển bền vững. Thương hiệu đề cao việc lựa chọn, ứng dụng vật liệu phù hợp nhằm góp phần tối ưu tài nguyên, giảm tác động đến môi trường và hướng đến không gian sống bền vững hơn.

Me gusta

randi almodovar
hace 16 horas

Trong quá trình đọc các thảo luận, mình có để ý thấy s8 được nhắc qua nên thử vào xem cho biết. Mình chỉ xem nhanh tổng thể chứ chưa tìm hiểu sâu, nhưng cảm giác ban đầu là cách trình bày khá thoáng, bố cục rõ ràng, nhìn vào không bị rối mắt.

Me gusta

Hihi Haha
Hihi Haha
hace 20 horas

Mình bắt gặp link vào xoi lac khi đang tìm tài liệu liên quan đến một nội dung mình quan tâm nên đã mở vào đọc thử. Mình chỉ lướt qua để tham khảo cách họ trình bày và phân chia các chuyên mục. Cảm nhận đầu tiên là bố cục khá sạch, từng nhóm nội dung được tách ra rõ ràng nên không tạo cảm giác quá tải. Tổng thể, website có cách trình bày gọn và khá dễ theo dõi. Các tiêu đề có kích thước phù hợp, giúp người xem dễ theo dõi vị trí khi kéo xuống

Me gusta

laxama8219
hace 2 días

Xuất hiện trong một danh sách liên kết mình bắt gặp nohuwin khi đọc tài liệu về các dịch vụ giải trí trực tuyến. Vì đang nghỉ giữa giờ, mình tiện tay mở trang để xem thử cách bố trí nội dung. Điều mình chú ý là các khu vực thông tin được sắp xếp khá gọn, không tạo cảm giác quá nhiều chi tiết chen chúc trên cùng một màn hình. Nhìn chung, trang tạo cảm giác khá gọn gàng và dễ tiếp cận ngay từ lần đầu truy cập.


Me gusta

Hihi Haha
Hihi Haha
hace 2 días

Khi ghé qua website https://bm88.email/ này, mình chủ yếu muốn xem cách các thông tin được trình bày và mức độ thuận tiện khi tìm kiếm nội dung. Sau khi quan sát một vài chuyên mục, mình nhận thấy bố cục được tổ chức tương đối gọn gàng, những phần quan trọng có vị trí riêng nên khá dễ nhận biết. Các tiêu đề được phân chia rõ, phần hình ảnh và văn bản cũng được kết hợp vừa phải, giúp tổng thể trang không bị quá dày đặc. Mình có thử sử dụng thanh menu để chuyển sang những khu vực khác và thấy cách điều hướng khá đơn giản, không cần thực hiện nhiều thao tác.....

Me gusta
bottom of page